1) اختلالات مربوط به اسپرم: این اختلالات می تواند ثانویه به علل مختلف ایجاد شود. نظیر بیماریهای عفونی یا التهابی نظیر اوریون، اختلالات هورمونی، اختلالات ایمونولوژی، فاکتورهای محیطی و شیوه زندگی و بیماریهای ژنتیکی

 2) بیماری سیستیک فیبروزیس: نوعی بیماری ارثی است که در آن تعداد اسپرم ها بسیار کم بوده و گاهی با عدم تشکیل لوله ها ی منی همراه می باشد.

 3) کم خونی سلول داسی شکل

 4) اختلالات ساختاری دستگاه تناسلی

 5) بیماریهای کبدی و کلیوی

 6) دریافت داروهای ضد تشنج

بعضی از عوامل محیطی همچون آلودگی هوا و ميزان سرب موجود در هوا بخصوص در ايجاد ناباروری در مردان موثر است.


حال به بررسی بعضی از موارد بالا می پردازیم:

اسپرم غیر طبیعی

 همه مردها اسپرم غیر طبیعی دارند که تا حد مشخصی قابل قبول است. اسپرم غیر طبیعی ممکن است دو سر داشته باشد یا اصلاً دم نداشته باشد.

 اگر اسپرم های غیر طبیعی در منی مرد خیلی بالا باشد می تواند اثر منفی روی باروری داشته باشد. برخی از متخصصین عقیده دارند که اسپرم‌های غیر طبیعی در عبور از لوله فالوپ و نیز سوراخ کردن دیوارۀ تخمک دچار مشکل می‌شوند. تعداد زیاد اسپرم‌ها می‌تواند احتمال باروری را افزایش دهد و نرمال بودن آنها نیز نقش حیاتی در باروری دارد.

 نتایج یک تحقیق نشان داده است که مردان با تعدا کم اسپرم‌ها همچنان می‌توانند بارور باشند به شرط اینکه درصد اسپرم‌های طبیعی در آن ها بالا باشد.

واریکوسل

 واریکوسل عبارت است از گشاد شدن سیاهرگ‌های اطراف بیضه.
 این عارضه اغلب مشکلی برای باروری مردان ایجاد نمی کند اما می تواند از طریق افزایش دمای بیضه به روند تولید اسپرم‌ها آسیب وارد کند. به همین دلیل بستن این سیاهرگ‌ها (جراحی واریکوسل) در برخی مردان مبتلا، مشکل باروری را اصلاح کرده و در برخی دیگر تأثیر نداشته است. 

انسداد‌ها 

 انسداد (گرفتگی) در بخشی از دستگاه تناسلی مردان، می تواند از طریق بستن مسیر خروج اسپرم و جلوگیری از انزال (خارج شدن منی از مرد) روی باروری مرد اثر منفی بگذارد. این انسدادها می توانند در اثر ضایعات ناشی از عفونت هایی مثل مایکوپلاسما یا اورئو پلاسما و نیز جراحی‌های قبلی ایجاد شوند. یک ضایعه شدید ناشی از لگد زدن محکم به کشاله ران در برخی ورزش‌ها، حتی می تواند تولید اسپرم را در بیضه ها متوقف کند.

بیضه نزول نکرده

 این عارضه عبارت است از عدم نزول بیضه از داخل حفرۀ شکم به داخل کیسۀ بیضه در طی تکامل جنین در رحم مادر. در اطفال مبتلا به این بیماری از روش جراحی برای وارد کردن بیضه به داخل کیسۀ بیضه استفاده می شود. در صورت تشخیص دیر هنگام و در نتیجه عمل جراحی دیر هنگام، این مشکل می تواند اثر منفی بر باروری مرد داشته باشد.

ساير بيماری ها

 دیابت شیرین و دیگر اختلالات غدد درون‌ریز مانند بیماری های غده تیروئید و دیابت بی‌مزه می تواند در کنترل هورمونی تولید اسپرم مداخله کنند. عفونت‌های پروستات و اپی‌دیدیم (ساختمان لوله‌‌ای شکلی که روی نوک هر بیضه ، در قسمت بالای آن قرار گرفته است) می‌توانند باعث مداخله در تولید اسپرم یا انسداد مجرای خروج آن شوند. عفونت‌های دیگر مثل اورکیت (ورم بیضه) ناشی از اوریون، می توانند باعث ناباوری همیشگی شوند.


چاقی

محققین موسسه ملی بهداشت محیط کارولینای شمالی ، ضمن تحقیقات اخیر نشان دادنده اند میان چاقی و نازایی در مردان ارتباط وجود دارد.
 این دانشمندان با مطالعه روی ۲ هزار و ۱۱۱ زوج در کارولینای شمالی که مردان عمدتا مزرعه دار بودند و شاخص توده بدنی آنها ۳ واحد بیش از حد طبیعی بود، دریافتند با وجود انجام روابط زناشویی بدون استفاده از روش های پیشگیری از بارداری، این مردان ۱۰ درصد بیشتر از سایر مردان مبتلا به ناباروری بودند. به گفته این دانشمندان مردان چاق معمولا روابط زناشویی کمتری دارند که این موضوع تاثیر زیادی بر باروری آنها دارد.


کمبود عناصر کمیاب

 غلظت عناصر كمياب در مايع منی مردان بارور و نابارور متفاوت بوده و ميزان غلظت اين عناصر در باروری مردان مؤثر است. غلظت كلسيم در همه گروه‌های بارور و نابارور بيشتر از غلظت عناصر ديگر بوده و تاثير آن بر روی حركت اسپرم و القاء واكنش سلول جنسي در اسپرم پستانداران می باشد.
 دومين عنصری كه بعد از كلسيم از بيشترين غلظت در مايع منی برخوردار است، عنصر روی می باشد كه همراه با منيزيم، اثرات تحريك كنندگی و مهار كنندگی بر حركت اسپرم اعمال می كند.
 مس به عنوان عنصری كه سميت زيادی بر اسپرم ايجاد می كند در گروه‌های نابارور بيشتر از گروه‌های بارور گزارش شده است.


التهاب بدن مردان 

 محققین يک ذره غيرمعمولی را با نام عامل بازدارنده ماکروفاژ( MIF ) ، در نمونه‌های بدست آمده از اسپرم مردان عقيم تشخيص داده اند.
 التهاب هنگامی به وجود می آيد که بدن در معرض عفونت‌هايی مانند عفونت خون، اختلالات مربوط به ايمنی بدن و بيماری های مزمن همچون ديابت و بيماری قلبی قرار گيرد. اين عامل تحت اين شرايط ظاهر شده و با بعضی از ضايعه‌های بافتی در ارتباط می باشد.
محققان پس از بررسی به اين نتيجه رسيدند که در مردانی با مشکل باروری، سطح MIF در آنها خيلی بالا و يا خيلی پايين است. سطوح مناسب و مطلوبMIF به بالغ شدن اسپرم‌ها کمک می کند. هنگامی که متخصصان اين عامل را به ظرف‌های حاوی اسپرم سالم اضافه کردند تعداد و ميزان حرکت اسپرم‌ها کاهش يافت.



فقدان مجراهای وازدفران

 باعث ناباروری انسدادی در مردان می شود و بروز آن به شكل نقص فقدان دوطرفه مجرای وازدفران (مجرای عبور اسپرم) يا فقدان يك طرفه مجرای وازودفران در ايران از شيوع بالايی برخوردار است.


دیابت

 ابتلا به ديابت باعث تخريب ۶۰ درصدی DNA مردان می شود كه منجر به ناباروری آنها خواهد‌شد. بر اساس تحقیقات با افزايش قند خون و اضافه وزن ميزان تخريب DNA آنها بيشتر می شود. در یک تحقیق ۵۶ مرد ۳۰ ساله كه ۲۷ درصد آنها مبتلا به ديابت بودند، مورد بررسی قرار گرفتند. ميزان تخريب DNA در مردان ديابتی ۵۲ درصد گزارش شده، در حالی كه اين آمار در مردان سالم تنها ۳۲ درصد بوده است.


علل نازایی مردانه چگونه قابل تشخیص می باشد؟

 علاوه بر اخذ شرح حال کامل از فرد و خانواده و انجام معاینات کامل جهت تشخیص علت نازایی در مرد، باید آزمایشات خاصی را نیز انجام داد که شامل :

 - آزمایش منی چند گانه: حداقل دو نمونه در دو نوبت مختلف زمانی مختلف باید گرفته شود و از لحاظ فاکتورهای گوناگون مورد بررسی قرار گیرد که این نوع فاکتورها شامل حجم منی، قوام، تعداد اسپرم ها و شکل و حرکت آنها می باشد

 - سونوگرافی: جهت تعیین واریکوسل و سایر عوارض ساختمانی بیضه

 - سایر آزمایش ها: از این آزمایشات جهت تعیین علت اختلالات اسپرم ها یا بیماری های سیستم تناسلی مردانه استفاده می شود


درمان نازایی مردان

 انتخاب روش درمانی توسط پزشک بر اساس سن بیمار، سلامت عمومی و سابقه پزشکی وی ، وسعت بیماری ، قابلیت تحمل فرد در برابر داروها، روشهای درمانی و جراحی مختلف ، نحوه انتظار از دوره بیماری و ارجحیت خود بیمار بستگی دارد.

 در حال حاضر روشهای درمانی بسیار زیادی وجود دارد که می توان به روشهای آزمایشگاهی و استفاده از داروهای خاص و روشهای جراحی مخصوص جهت بر طرف نمودن بیماری زمینه ای اشاره کرد.